زندان اسکندر یزد

زندان اسکندر یا مدرسه ضیائیه، یکی از آثار ارزشمند دوران اسلامی است که در شهر یزد واقع شده است. این بنا که شاخصه های اصیل معماری ایرانی – اسلامی را به نمایش گذاشته، حدود سال ۶۳۱ ه.ق توسط عارفی مشهور به نام ضیاء الدین حسین رضی بنا شده است. از متعلقات این اثر می توان به چاهی با حدود دو متر که در میانه ی حیاط قرار دارد و نیز سردابی با عمق حدود ۵ متر اشاره نمود. گنبد زیبای اثر، از دیگر جاذبه های بنا به شمار می آید، که دارای ۱۸ متر ارتفاع می باشد. گچبری های استادانه و تزئینات آبرنگی طلایی و لاجوردیِ باقیمانده در اطراف گنبد، چشم هر بیننده ای را به خود خیره می نماید. این ویژگی های ارزشمند که در ساقه و دورا دور گنبد مشاهده می شود، به طور راسخ اصالت معماری اش را به نمایش گذاشته است و از این حیث همواره مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار دارد. این بنا که در برخی روایات، کاربری اولیه اش به عنوان زندان معرفی شده است، امروزه به جهت فضای دل انگیز معماری خاص و ارزشمندش، با بازدید شمار زیادی از گردشگران مواجه می باشد.

عکس : احسان رأفتی داریان

لینک کوتاه | https://www.zhiyar.net/LS9Dp

آدرس گوگل زندان اسکندر یزد

توضیحات بیشتر درباره زندان اسکندر

معماری آذری یا مغولی که در زمان ایلخانیان مرسوم بوده است. معماری انگشت‌نمای این مرز و بوم را نمی‌شود با دیگر جاهای ایران مقایسه کرد. اصلا شهر تاریخی یزد را نمی‌شود با بناهایی از جنس سنگ و چوب و شیشه متصور شد. چون محیط یزد دلش به خشت‌های گلی بند است. البته همین سادگی و یک رنگ بودن در تمامی معماری‌های یزد است که جلوه‌ای خاص به شهر می‌دهد. از معماری زندان اسکندر یزد غافل نشویم که ما را یاد معماری ایرانی می‌اندازد؛ از گنبدش گرفته تا کچگیری و نقاشی لاجوردی و طلایی‌رنگ بسیار ریز و درشتش در اطراف گنبد. همگی از خشت هستند.

بخش‌های مختلف مدرسه ضیائیه

حیاط اصلی

حیاط بزرگ و مستطیلی مدرسه ضیائیه با ۳ ایوان بزرگ برای ساکنینش سرشار از حس زندگی بود. بیشتر معماری‌های قدیمی از همین ویژگی برای بهتر کردن محلی زندگی استفاده می‌کردند. اما امروزه نمی‌شود از بناها و منازل شهری انتظار داشت که یک حیاط گل و گشاد داشته باشند، چون اصلا رنگ حیاط‌های دلگشای قدیمی را ندیده‌اند.

چاه

همین که وارد زندان اسکندر می‌شوید، راه‌پله‌ای در حیاط می‌بینید که شما را کنجکاو می‌کند واردش شوید. برای رفتن به این چاه ۲ تا ۲.۸ متری، باید از ۳۸ پله پایین بروید. امیدوارم کنجکاوی‌تان در همین حد نباشد، چون یک حوض کوچک انتظارتان را می‌کشد.

سرداب

می‌دانم زمانی که وارد حیاط زندان اسکندر می‌شوید، بازیگوشی‌تان گل می‌کند و می‌خواهید سر از سرداب در بیاورید. بسیار خب، از چاهی به قطر ۲ متر که وارد شدید و از ۳۸ پله چاه هم به سمت پایین آمدید، اولین چیزی که می‌بینید یک سرداب ۵ تا ۷ متری است که در آن یک حوض کوچک آبی قرار گرفته. زیبا نیست؟ فرض کنید این زیبایی در این بخش از زندان اسکندر یزد وجود داشته باشد و شما از آن بی‌خبر می‌بودید و از دستش می‌دادید. حالا اگر سوالتان این است که حوض در وسط سرداب چه می‌کند، باید بگویم در این‌جا هم شایعه‌های وجود دارد. یکی می‌گویند از این سرداب و حوض برای رفع تشنگی اهالی مدرسه استفاده می‌کردند، یکی هم می‌گوید زندانیان در آن‌جا حبس می‌شدند. هر دو روایت درباره این سرداب وجود دارد، اما محتمل‌ترین داستان این‌جاست که پایاب وسط صحن در زمانی فرو می‌ریزد و باعث به وجود آمدن سوراخی در وسط حیاط زندان اسکندر یزد می‌شود که در تصاویر بالا از حیاط اگر دقت کرده باشید، می‌توانید دریچه آن را ملاحضه کنید. همین سوراخ باعث شده تا خیال سردابی بودن این‌جا به ذهنمان برسد.

گنبد بنا

علاوه بر بادگیر، گنبد هم عضو جدانشدنی از معماری یزد است. گنبد خشتی زندان اسکندر با ۱۸ تا ۲۰ متر علاوه بر زیبایی، کاربرد دیگری نیز دارد؛ نگه داشتن هوای داخلی زندان اسکندر یزد برای ساکنین و دفع کردن گرمای آتشین خورشید. اگر خوب به تصویر بالا دقت کنید، نقش‌های آبی خوش‌رنگی می‌بیند که در کنار رنگ خشت گنبد، نمای دلنشینی ارائه می‌دهد.

شبستان

شبستان را فقط برای مکان‌های مذهبی مانند مساجد آن زمان نبینید. شبستان زندان اسکندر یزد با محرابی از جنس گچ و چندین رواق حرفی برای گفتن دارد. چند صحن در شبستان زندان اسکندر یزد وجود دارد که یکی از آن‌ها را به صحن پایانی با ۳۸ پله به عمیق ۲.۸ متر می‌شناسند.

بادگیر

اگر معماری هر شهری به چیزی معروف است، معماری شهر یزد را به بادگیرهایش می‌شناسند. بادگیر‌های یزد نماد کولرهای امروزی هستند که با مهار کردن هوای شهر به داخل زندان اسکندر، هوای خنک را به ساکنینش می‌رساندند. نمی‌دانم بادگیرهایی دیگری در شهرهای دیگر ایران یا در جاهای دیگر دنیا وجود دارد یا نه، اما ابتکارات یزدی‌ها را ببینید که بدون فناوری‌های امروزی، از باد چه استفاده‌هایی که نمی‌کردند.

موزه

زندان اسکندر با ۸ قرن سن خشت به خشتش با مخاطب حرف می‌زند. اما موزه این زندان با لوح و سنگ قبرهای کهن می‌خواهد زیبایی‌های زندان اسکندر یزد را داد بزند.