موزهٔ سنجش در شهر تبریز در فضای خانهٔ سلماسی تأسیس شدهاست. این اثر به شماره ۱۸۶۲ در تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۳۷۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیدهاست. در این موزه انواع ابزار توزین مانند ترازوهای زرگری، قپانهای بزرگ میادین بار، سنگوزنهها، پیمانههای نفتی، وسایل مربوط به علم نجوم مانند اسطرلاب، ابزارهای سنجش مربوط به علم هواشناسی، قطبنماها و ساعتهای مربوط به سدههای گذشته به نمایش گذاشته شدهاند. همچنین یک تنهٔ درخت ۵ میلیون ساله متعلق به دوره پلیوسن از دوران زمینشناسی نوزیستی نیز در این موزه نگهداری میشود.
خانه سلماسی در محلهٔ مقصودیه شهر تبریز محل تأسیس موزهٔ سنجش است. این خانهٔ قدیمی در دورهٔ حکومت قاجاریان در سه ضلع حیاط (عرصه ۶۵۰ مترمربع) و در دو طبقه با زیربنای ۸۷۵ مترمربع بنا شدهاست. طبقهٔ زیرزمین ضلع شمالی که توسط پلهای به هشتی ورودی نیز متصل است، حوضخانه نامیده میشود. دیگر قسمتهای زیرزمین شامل مطبخ انبار ارزاق و آبانبار است. طبقهٔ همکف دارای طنبیهای اصلی و جانبی در اضلاع شمالی، شرقی و غربی با پنجرههای اروسی است.
بنا دارای تذهیب در کمد اتاقها و شومینهها و گچبری در سقف طنبیهای شمالی و شرقی است. مصالح بهکار رفته در بنا شامل سنگ و ساروج در پیها است و دیوارههای زیرزمین ترکیبی از سنگ و آجر (تفلیسی) و دیوارههای همکف خشتی با روکش آجری است.
+ آدرس موزه سنجش (خانه سلماسی) تبریز : خیابان امام خمینی، خیابان مقصودیه، بن بست سلماسی
شماره تماس : ۰۴۱۳۵۵۴۲۴۵۸
عکس : احسان رأفتی داریان
لینک کوتاه | https://www.zhiyar.net/TsO13
+ آدرس گوگل مپ موزه سنجش (خانه سلماسی) تبریز
+ اطلاعات بیشتر موزه سنجش (خانه سلماسی) تبریز
این موزه در انتهای کوچه ای آرام و خلوت قرار گرفته و با ساختمان آجری و در کوچک آهنی خودنمایی می کند؛ برای عبور از آن در باید یک طرفی داخل شوید. وقتی از در وارد شدید، در ابتدا وارد دالان می شوید، سپس وارد حیاطی مربعشکل خواهید شد که عمارت سلماسی دورتادور حیاط قرار گرفته است، بعدا باید از سمت راست از پلهها بالا بروید. ورودی اول خانه زمستانی است که در این قسمت تالارها به همدیگر راه دارند. هر تالار با معماری ویژه ای که دارند، مناسب فصل های متفاوت هستند و خانواده سلماسی در هر فصل در یکی از خانهها زندگی میکردند.
اولین تالار، تالار زمستان است که با اشیای قدیمی تزیین شده و شامل ارسیهای رنگارنگ زیبایی است که آفتابگیر هستند. تالار دوم مخصوص پاییز است که پنجرههایی با شبکههای چوبی زیبا و ساعتهای بسیار زیبا و قدیمی که جزو اولین کالاهای زینتی محسوب می شوند. سپس از پلههای چرخشی و سنگی به زیرزمین وارد می شوید که مخصوص فصل تابستان بوده است. تالاری که هنوز هم خنکی را آنجا احساس خواهید کرد و سپس با عبور از در از طبقه پایین خارج می شوید و کنار پلههای ورودی تالار اول دقیقا روبروی شما ساعتی آفتابی وجود دارد که بر اثر تابش نور، آفتاب تنظیم میشود. این ساعت در تابستان دقیق است، اما در زمستان باید یک ساعت و ۲۴ دقیقه کم کنید. در کنار ساعت آفتابی، فسیل سنگی با قدمت چهارمیلیون سال قرار گرفته است و در قسمت غربی حیاط ، دقیقا روبروی تالار زمستان، تالار بهار دوطبقه به چشم می خورد که هوای مطبوع بهاری آنجا بیشتر از جاهای دیگر احساس می شود.
این خانه جزو خانههای قدیمی و با ارزش تبریز است که قدمتش به اواسط دوره قاجار برمی گردد. این خانه در واقع منزل شخصی آقای سلماسی تاجر مواد غذایی بوده است که در سال ۱۲۵۳ هجری شمسی بنا شده و در سال ۱۳۷۴ میراث فرهنگی این خانه را از خانواده سلماسی خریده است. سپس مرمت و بازسازی لازم را انجام داده اند تا اینکه در سال ۱۳۸۱ بهعنوان موزه سنجش به بهره برداری رسیده است. در واقع به صراحت می توان گفت این موزه تنها موزه تخصصی سنجش در ایران است که ابزار و ادوات سنجش و اندازه گیری در آن نگهداری میشود.
تالارهای طبقه همکف شامل ابزارآلات زمانسنج است، مانند اسطرلاب های مسطح و کره نجومی برنجی که مربوط به دوره قاجار هستند. این اشیا در حل مسالههای نجومی کاربرد داشته اند، مانند محاسبات تقویم، تشخیص سال، تعیین فاصله بین زمین و خورشید و سیارات، تعیین خسوف و کسوف در سال، تعیین روزهای آفتابی و بارانی در طول یک هفته و ماه، تعیین اوقات شرعی، همچنین قطبنما و بادنما و قبلهنما و دو نمونه تقویم نجومی نیز در این بخش قرار دارند. در تالار دوم تلسکوپ خواهید دید که برای رصدکردن اجرام آسمانی کاربرد داشته و ساخت کشور فرانسه است. دانشمندان علم نجوم با استفاده از این ابزارها اجرام آسمانی و ستارهها و سیارهها را رصد میکردند. همچنین در خانه پاییزی سه تالار مخصوص ساعتها خواهید دید. این ساعتها ساخت کشور آلمان و فرانسه و سوییس هستند و جنسشان از مفرغ با روکش طلا یا چوبی و سنگی با میناکاری و سرامیک هستند، شامل ساعتهای جیبی، رومیزی، ایستاده و دیواری هستند که اکثرشان ۱۰۰ تا ۴۰۰ سال قدمت دارند.
تالارهای زیرزمین شامل ابزارهای سنجش است که شامل انواع ترازوها است، مانند ترازوهای ظریف زرگری، ترازوهای رومیزی، چدنی، مخصوص خواربارفروشیها همگی ساخت کشور روسیه هستند، همچنین ترازوهای طبی مخصوص آزمایشگاه و داروخانهها، ترازوی نوزادان، ترازوهای فولادی در اندازههای مختلف، باسکولهای مختلف و ترازوی عقربهای مخصوص کارخانه ماشینسازی مخصوص فرآوردههای نفتی و پمپبنزین دستی وجود دارند.
در بخش دوم موزه، ابزارهای تخصصی هواشناسی و زمینشناسی خواهید دید مانند دماسنجهای مختلف، بارانسنج، خطکش و گونیاهای گوناگون. اشیای دیگری مانند ابزار مورداستفاده تفنگهای سرپر، انواع قطبنما، دورسنج موتور اتومبیل، دوربین عکاسی، مترهای تاشو و اولین نسل ماشینحساب هندلی در این قسمت به چشم می خورند.
