باغ ارم یک باغ ایرانی تاریخی در شهر شیراز است و شامل چند بنای تاریخی و باغ گیاهشناسی میشود. این باغ در گذشته در اختیار خانها و خانزادگان ایل خلج و قشقایی بوده سپس به بازرگان شیرازی نصیر الملک شیرازی فروخته شد. معماری کوشک این باغ بهدست نصیر الملک شیرازی صورت گرفت.
تاریخ ساخت و بنیانگذار اولیه باغ ارم شیراز، بهدرستی مشخص نیست؛ ولی توصیفهایی از آن در سفرنامههای متعلق به سده دهم و یازدهم هجری آمده است. این باغ در روزگار سلجوقیان و آل اینجو پابرجا بوده است. هرچند هیچ اطلاعاتی راجع به آن وجود ندارد؛ به غیر از یکی از غزلیات حافظ که از روی آن میتوان فهمید آل اینجو اختیار باغ را در دست داشتهاند.
برخی تاریخ ساخت این باغ را دوره سلجوقی میدانند؛ زیرا در آن روزگار، اتابک قراچه، حکمران فارس، اقدام به ساخت باغ تخت و چند باغ دیگر در شیراز کرده بود و ممکن است این باغ نیز به درخواست وی ساخته شده باشد.
در حال حاضر این باغ در اختیار دانشگاه شیراز است؛ باغ گیاهشناسی آن در اختیار دانشکده کشاورزی و ساختمان باغ در اختیار دانشکده حقوق قرار دارد. در تاریخ ۶ تیرماه ۱۳۹۰ در سی و پنجمین اجلاس کمیتهٔ میراث جهانی یونسکو باغ ارم شیراز به همراه هشت باغ دیگر ایرانی در فهرست میراث جهانی ثبت گردید.
+ آدرس باغ ارم شیراز : بلوار دانشجو، بلوار ارم
شماره تماس : 07132272538
عکس : احسان رأفتی داریان
لینک کوتاه | https://www.zhiyar.net/lzaz
+ حس و حال و هوام در باغ ارم شیراز
– یکی از بهترین باغهای ایرانی که تا به حال رفتم همین باغ ارم هست.
– خیلی حس خوبی هست قدم زدن بین درختهای بلند این باغ
– عمارت وسط باغ ارم خیلی معماری جذابی داره.
– حوض ماهیهای جنوب و انتهایی باغ رو حتما ببینید.
– بهترین عکسها و سلفیها رو میشه با عمارت وسط باغ گرفت.
– متاسفانه خود عمارت بازدید نداره و همیشه حسرت دیدن داخلش باهام میمونه.
– فصل بهار مخصوصا اردیبهشت از بوی گیاهان باغ دیوونه میشین قشنگ.
– خود خیابان ارم هم خوب خیابانی است برای پیادهروی و پیادهگردی.
– اگر برای عکس و فیلم میخواهید برید اواخر اسفند و بعد عید قبل اردیبهشت برید خلوت باشه
+ ویدئو باغ ارم شیراز
–با کیفیت بهتر در یوتیوب ببینید
+ آدرس گوگل مپ باغ ارم شیراز
+ اطلاعات بیشتر باغ ارم شیراز
تاریخ ساخت و بنیانگذار اولیه باغ ارم شیراز، بهدرستی مشخص نیست؛ ولی توصیفهایی از آن در سفرنامههای متعلق به سده دهم و یازدهم هجری آمده است. این باغ در روزگار سلجوقیان و آل اینجو پابرجا بوده است. هرچند هیچ اطلاعاتی راجع به آن وجود ندارد؛ به غیر از یکی از غزلیات حافظ که از روی آن میتوان فهمید آل اینجو اختیار باغ را در دست داشتهاند.
برخی تاریخ ساخت این باغ را دوره سلجوقی میدانند؛ زیرا در آن روزگار، اتابک قراچه، حکمران فارس، اقدام به ساخت باغ تخت و چند باغ دیگر در شیراز کرده بود و ممکن است این باغ نیز به درخواست وی ساخته شده باشد.
به گفته مرحومه فرخ بی بی، دختر صولت الدوله قشقایی باغ ارم را میرزا قاسم خان خلج بواناتی به پدر زنش، جانی خان ایلخانی قشقایی تقدیم کرد. که بنای اولیه عمارت باغ ارم توسط جانی خان قشقایی و پسرش محمد قلی خان قشقایی در زمان فتحعلی شاه قاجار احداث شده است. معماری بنا نیز توسط شخصی بنام حاج محمد حسن که از معماران معروف بوده صورت گرفته است. در کتاب خاطرات ملکمنصور خان قشقایی نیز ذکر شده است که باغ ارم محل اقامت خان قنقری بوانات (محدوده صفاشهر کنونی) بوده است. در زمان قاجاریه و پهلوی این باغ مقر سران ایل قشقایی بوده و اکنون هم سند آن به نام خسرو خان قشقایی است.
در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار عمارتی دیگر توسط حسین علی خان نصیرالملک پی ریزی شد که با مرگ وی خواهر زاده او ابوالقاسم خان نصیرالملک امور باغ ارم را به دست گرفت و عمارت نیمه کاره را تکمیل کرد. این باغ پس از فوت ابوالقاسم خان نصیر الملک به پسرش عبدالله خان قوامی رسید و بعد از مدتی یکی از خانهای قشقایی بنام محمد ناصر پسر بزرگ صولت الدوله قشقایی خریداری کرد و مالکیت باغ مجدداً به قشقاییها رسید. بعدها این باغ مصادره و به مالکیت دولت درآمده و به دانشگاه شیراز واگذار شد. این باغ تنوع گیاهی بسیار بالایی دارد و گیاهان بسیاری از اقصی نقاط جهان در این باغ کاشته شده است؛ به شکلی که باغ در قالب یک نمایشگاه از انواع گلها و گیاهان درآمده است. در حال حاضر این باغ در اختیار دانشگاه شیراز است؛ باغ گیاهشناسی آن در اختیار دانشکده کشاورزی و ساختمان باغ در اختیار دانشکده حقوق قرار دارد. در تاریخ ۶ تیرماه ۱۳۹۰ در سی و پنجمین اجلاس کمیتهٔ میراث جهانی یونسکو باغ ارم شیراز به همراه هشت باغ دیگر ایرانی در فهرست میراث جهانی ثبت گردید.
عمارت وسط، هسته مرکزی این باغ محسوب میشود. این ساختمان در زمان قاجاریه و با تقلید از سبک معماری زندیه ساخته شده است. این عمارت از نظر معماری، نقاشی، کاشی کاری و گچ بری از شاهکارهای معماری زمان قاجار است. این عمارت، از سه طبقه، با تزئینات فراوان تشکیل شده است. اتاقهای طبقه زیرین که تقریباً زیرزمین هستند، محلی است برای استراحت در روزهای گرم تابستان. تزئینات این اتاقها، کاشیکاریهای رنگین است. دو طبقه بالایی دارای ستونهایی است که از تخت جمشید الهام گرفته شدهاند.
در پیشانی بنا، دو نیمدایره در دو طرف، و یک تابلو بزرگ در وسط قرار گرفته که از ۳ هلال روی هم تشکیل شده است. این تابلو، تصاویری از شاهنامهٔ فردوسی و نبرد شاهان قاجار را نشان میدهد.
این بنا بیش از هفتاد سال به خانها قشقایی تعلق داشته که در دوران پهلوی مصادره شده است.
تالار حوضخانه
این طبقه که همسطح با باغ است درون خود نهر آبی دارد که به استخر جلوی عمارت منتهی میشود، از این طبقه در گرمای تابستان استفاده میشد چرا که دمای هوای این تالار همواره پایین بود و در تابستانهای شیراز محل مناسبی یر ای اقامت بود در میانه این تالار ستون سنگی قرار دارد که حجاری شده و خود جلوه ای خاص به این تالار بخشیده است. سقف تالار نیز تماماً با کاشی نهای هفت رنگ مزین شده که این کاشیها نقوش شکارگاهها و طبیعت و داستانهای خسرو وشیرین را بازگو میکنند.
طبقه دوم
طبقه دوم دارای ایوانی با دو ستون است که سردیسهای این ستونها را مردانی با لباسهای قاجاری تزئین کردهاند، این ایوان که به ایوان دو ستونی معروف است به دلیل گچ بریها و تزئیناتی که دارد به یکی از منحصر به فردترین بناهای بازمانده از دوره قاجاریه تبدیل شده است. این ایوان از دو طرف به دو ایوان کوچک دیگر با دو ستون سنگی ساده منتهی میشود و در پشت این ایوان سالنی بسیار بزرگ وجود دارد که به نظر میرسد محل و محفل مهمانیهای شاهانه بوده است. یکی از قدیمیترین پنجرهها نیز در همین ایوان دو ستونی واقع شده است. این پنجرهها که به نظر میرسد از زمان بنای جانی خان باقی مانده فلزی هستند که تعداد آنها به سه عدد میرسد و مدخل سردابه درون عمارت هستند.
طبقه سوم
در طبقه سوم سه اتاق و یک سالن بزرگ با پنجرههایی که به ایوان اصلی باز میشوند دیده میشود و مشابه طبقه دوم در دو طرف آن دو ایوان کوچک، درست در بالای ایوانهای طبقه پایین تعبیه شده است. سقف این طبقه با چوبهایی که بهطور منظم چیده شدهاند پوشیده شده و بر روی این چوبها نقاشیهایی از چهره زنان، گل و بوته و طرحهای اسلیمی دیده میشود. به هنر نقاشی بر روی دیوار و سقف مرجوک گفته میشود که این هنر در شیراز به خصوص در دوره قاجاریه به شدت طرفدار داشته و هنر ظریف و زیبای معماران و نقاشان ایرانی را نشان میدهد.
نمایی از باغ
در شمال باختری شهر شیراز و در کنار شهر باغ زیبایی از دوره قاجاریه باقیمانده که به باغ ارم مشهور است. در سمت جنوب باغ مذکور رودخانه خشک شیراز از شرق به غرب امتداد دارد. وسعت باغ بیش از سه هکتار و از درختان مرکبات و سرو پوشیده شده است.
جالبترین قسمت باغ خیابانی است که از خاور به باختر در وسط باغ احداث و در دو سوی آن درختان سرو کاشتهاند و زیبایی خاصی را داراست. در میان درختان سرو این خیابان سرو بلند قامتی است که از دور جلب توجه میکند و بهعلت موزون بودن آن، آن را سروناز میخوانند. نظیر سرو مذکور در سایر باغهای شیراز دیده نمیشود. صحن باغ را درختان زینتی و سرو و نارنج و انواع گلهای تزیینی پوشانده و تزئین نموده است.
خریداری باغ برای دانشگاه شیراز
باغ ارم به وسیلهٔ دولت و کمکهای مادی شاهنشاه و شهبانو خریداری و تعمیر و به دانشگاه پهلوی اهدا شده است. ساختمان آن به علت عوامل طبیعی به صورت مخروبه درآمده بود و دیوارهای باغ نیز از چینه بود که بهطور کلی خراب شده بود. ضمن طرح تعمیراتی دیوار چینه آن برداشته شد و یک دیوار کوتاه سنگی با نرده آهنی در اطراف آن احداث شد. تزیینات قسمتهای مختلف ساختمان تعمیر و تکمیل و مجدداً به صورت آبرومندی درآمد.
